تهران پیشتاز کاهش جمعیت؛ چرا نسل Z میلی به فرزندآوری ندارد؟
به گزارش خبرآنلاین از ایسنا، در حالی که نرخ باروری کل ایران در سال ۱۴۰۳ به کمتر از ۱.۵ فرزند به ازای هر زن رسیده، استان تهران با ثبت نرخ ۱.۱ فرزند، پایینترین سطح باروری را تجربه میکند؛ رقمی که حتی چهار سال زودتر از میانگین کشوری به زیر سطح جانشینی سقوط کرده است.
هلیا اقدامی، پژوهشگر حوزه زن و خانواده و کارشناس گروه سبک زندگی مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران، با اشاره به اینکه مسئله جمعیت در ایران از یک دغدغه آماری به چالشی فرهنگی و معنایی تبدیل شده، میگوید ایران یکی از سریعترین کاهشهای باروری در جهان را تجربه کرده و حدود دو دهه است که زیر سطح جانشینی قرار دارد. به گفته او، پیشبینی میشود نرخ باروری تهران تا سال ۱۴۰۸ به حدود ۱.۰۶ فرزند کاهش یابد.
اگرچه بسیاری از زوجهای جوان مشکلات اقتصادی، مسکن و معیشت را مهمترین مانع فرزندآوری عنوان میکنند، اما یافتههای پژوهشی نشان میدهد مسئله صرفاً اقتصادی نیست. پایینترین نرخهای باروری در مناطق ۱، ۲، ۳، ۵ و ۶ تهران مشاهده میشود؛ مناطقی که از بالاترین شاخصهای توسعهیافتگی برخوردارند. این موضوع نشان میدهد ریشه کاهش تمایل به فرزندآوری را باید در تغییر نگرشها و سبک زندگی جستوجو کرد.
اقدامی معتقد است نسل Z ایرانی، فرزندآوری را نه یک ضرورت سنتی بلکه انتخابی هویتی میداند که نباید به استقلال، پیشرفت فردی و کیفیت زندگی آسیب بزند. در حالی که در فرهنگ سنتی ایران، فرزند نماد تداوم نسل و برکت خانواده بود، تحولات سه دهه اخیر مانند گسترش شهرنشینی، افزایش تحصیلات، بالا رفتن سن ازدواج و نفوذ فضای مجازی، به تقویت فردگرایی انجامیده است. در این چارچوب، «خود» بر «ما» تقدم یافته و خوشبختی بیشتر با پیشرفت فردی، سفر، رفاه و رضایت شخصی تعریف میشود.
به گفته این پژوهشگر، در جهان ذهنی نسل جدید، خانواده و فرزند گاه بهعنوان عاملی محدودکننده مسیر رشد فردی تلقی میشوند و همین تعارض ذهنی میان «زندگی موفق» و «زندگی خانوادگی» موجب تعویق یا کاهش فرزندآوری شده است. او تأکید میکند سیاستهای مبتنی بر مشوقهای مالی یا رویکردهای دستوری، بدون بازتعریف معنای خانواده در ذهن نسل جوان، تأثیر محدودی خواهند داشت و نیازمند گفتوگویی فرهنگی برای ساختن روایتی نو از خانواده هستیم.
۲۳۳۲۳۳