مادری که راوی «رستم و اسفندیار» شد؛ تصور تکراری از اجرای شاهنامه!
به گزارش خبرنگار مهر، نمایش «رستم و اسفندیار» به کارگردانی مشترک رضا حسنخانی و داریوش نصیری اثری است که این روزها در کارگاه نمایش مجموعه تئاتر شهر روی صحنه رفته است.
حسنخانی درباره ویژگیهای داستان «رستم و اسفندیار» برای پرداختن بر صحنه تئاتر، گفت: یکی از مهمترین علل تأثیرگذاری در تفاوت و ویژگیهای رستم و اسفندیار، شیوه تقابل در شخصیت اصلی است. تفاوتهای بنیادین در شخصیت رستم و اسفندیار یکی از راههای کشف علل تأثیرگذاری این تقابلها به شمار می رود یعنی تقابل بین وظیفه و اخلاق. رستم مظهر عدالت جویی، اعتدال و برقراری روابط اجتماعی است. او انسانی است که از منطق و واقعیت پیروی می کند و قصد تعادل و تعامل دارد. اسفندیار لبریز از جاه طلبی و غرور است، رستم شخصیت ایستا و اسفندیار شخصیت پویا دارد.
داریوش نصیری نیز درباره روند تولید این اثر توضیح داد: رستم و اسفندیار یکی از پنج ابر داستان بزرگ شاهنامه فردوسی است. پس نگارش آن بسیار متفاوت و مشکل است اما نگارش این نمایشنامه از تابستان شروع شد و تقریبا هفت ماه است که من به اتفاق دوستانم در حال آمادهسازی این نمایش هستیم و بلافاصله بعد از آن تمرینها شروع شد و به جهت پیچیدگی و هماهنگیهای سختی که در این روند داشتیم، این نمایش پیش رفت.
وی یادآور شد: چالشهایی که پیش رو بود اولین نکته نگارش متن، انتخاب بازیگر، سپس طراحی، کارگردانی و هدایت بازیگر، صحنه آرایی و طراحی صحنه، آماده سازی لباس و گریم بود. آثار منودرام یا تئاتر تک نفره، چالشهای خاص خودش را دارد. سهل و ممتنع است و ساده به نظر میآید اما جهان اجراییاش بسیار پیچیده و سخت است.
نصیری ادامه داد: من به اتفاق سعید قاسمی در ابتدا این متن را که بر اساس داستان رستم و اسفندیار شاهنامه فردوسی است به یک شکل دیگری نگارش کردیم و بعد از آن متوجه شدیم شباهتهایی بین اجرای اثر قبلی خودم «رستم و سهراب» وجود دارد، به همین دلیل متن را کنار گذاشتیم و مجدداً با یک وقفه در تابستان شروع به نگارش کردیم که متن فعلی «رستم و اسفندیار» پس از سه بار بازنویسی به دست رسید.
وی درباره تفاوتهای این اثر با اجراهای دیگری که از داستان رستم و اسفندیار روی صحنه رفته است، اظهار کرد: در ادبیات نمایشی ایران کتایون مادر اسفندیار، اولین بار است که نقش اول و محوریت داستان را دارد و به این شکل روی صحنه میآید و حضورش، حضوری گیرا و تاثیرگذار است. آنچه که در داستان «رستم و اسفندیار» میبینیم از نگاه کتایون مادر اسفندیار است که اتفاق میافتد. در این نمایش فضاهای اکسپرسیونیستی و سوررئال در کابوسها و درونیات شخصیت نمایش ایجاد شد و برخلاف متن آرکائیک، اجرایی مدرن را شاهد هستیم. همچنین از دیگر هنرها همچون نقاشی و پیکرسازی هم در اجرا بهره بردهایم. ضمن اینکه موسیقی استفاده شده در نمایش «رستم و اسفندیار» غیرایرانی است.
کارگردان «رستم و اسفندیار» متذکر شد: نمیدانم بگویم متاسفانه یا خوشبختانه وقتی ما از آثار شاهنامهای یا آثار ایرانی صحبت میکنیم اولین نکتهای که به نظر میرسد این است که این اثر یا در حوزه آئینی و سنتی است یا برخوانی یا نقالی و شاهنامه خوانی. قابلیتهای شاهنامه بیش از اینها است و این بسته به نوع نگاه و جهان ذهنی و دریافت ما از این اثر حماسی- اسطورهای بزرگ ایران و جهان است.
نصیری با اشاره به اینکه این اثر متنی آرکائیک دارد ولی از اجرا و ساختاری مدرن برخوردار است، توضیح داد: در صحنه نمایش یک سازه و یک قاب فلزی داریم و داخل صحنه از حجم زیادی آب استفاده میکنیم. همانطور که همه دوستان میدانند کنترل آب در صحنه به شدت سخت است. به همین دلیل با نظر مجتبی گیویان به عنوان طراح صحنه و جواد تولمی به عنوان مشاور اجرایی پروژه برای کنترل و استفاده از آب با شدت و مقداری که مدنظرمان بود و همچنین حفاظت از صحنه کارگاه نمایش مجموعه تئاتر شهر اقدام کردیم. حفاظت، کنترل و مدیریت آب برای ما به شدت مد نظر بود که خدا را شکر به خوبی انجام شد.
وی درباره چالشهای اقتصادی موجود برای تولید نمایش «رستم و اسفندیار»، یادآور شد: با توجه به هزینه بالایی که طراحی و پیادهسازی صحنه نمایش داشت سعی کردیم از خیلی از مسائل تا آنجا که میشود، عبور کنیم و به وسایل و موادی در حوزه فنی و اجرایی برسیم که همان کاربرد را در اجرای ما داشته باشد و بتوانیم از آنها استفاده کنیم. مطمئنا اگر تهیهکننده یا حامی مالی داشتیم مواد فنی و وسایلی که استفاده میکردیم به این شکل نبود. هزینههای تولید این اثر تقریبا بالا است که البته میتوانست چندین برابر هم بشود.
نصیری در پایان سخنان خود تأکید کرد: نمایش «رستم و اسفندیار» یک اثر کاملاً پژوهشی و دانشگاهی و حاصل تلفیق علم و عمل در ساحت تجربه و علوم دانشگاهی است که توسط استادان دانشگاه در کنار دانشجویان رشته هنر نمایش قرار گرفته و ماحصل آن اجرایی با هویت و اقتدار ایرانی است.
نمایش «رستم و اسفندیار» با بازی نگین زینیوند ساعت ۱۹ به صحنه میرود.